जिन्दगीका अपरिकल्पनिय भोगाईहरु

मुक्तक

थिचोमिचोको असहिय त्यो मारामार किन रु
दोहोरिन्छ गल्ति यहाँ बारम्बार किन रु

नीति नियम सिकाउने पाठशाला खै त रु
थपिदै छन झन धेरै कारागार किन रु

लघुकथा

बर्तमान...

म स्नातक उपाधी हासिल गरेपछी नोकरीको खोजीमा थिए । जसको लागि नयाँ जोस जाँगरका साथ गएको हप्ता ४ वटा कार्यालयमा खुलेको बिज्ञापनमा अन्तर्वार्ता दिने तयारीमा जुटे । जुन अन्तर्वार्तामा सोधिएको प्रश्नको सार यस्तो थियो ।

१ नं कार्यालय : तपाइ जनयुद्धको समयमा कहाँ हुनुहुन्थ्यो ? हाम्रो पथको दर्शन कस्तो लाग्छ ? पार्टीको सदस्यता लिनु भएको छ ? हाम्रो पार्टीलाई कति चन्दा दिन सक्नु हुन्छ ?
२ नं कार्यालय : तपाईंको यस कार्यालयमा काम गर्ने कोही हुनुहुन्छ ? तपाइ सँग कुनै सिफारिस छ ? तपाइ प्रजातान्त्रिक बिचारधाराको हो ? लगत्तै आउंदै गरेको जिल्ला अधिवेशनको लागि कति सहयोग दिन सक्नु हुन्छ ?
३ नं कार्यालय : तपाइ क र ख मध्ये कुन नेताप्रती तपाईंको झुकाव छ ? कुन कमरेड ले पठाएर आउनु भएको ? विद्यार्थी हुँदा कुन सङठनमा आवध्द हुनुहुन्थ्यो? पार्टीको नियम पुराएर अन्तर्वार्ता दिन आउनु भएको हो ?
४ नं कार्यालय : तपाईंको घर कहाँ हो ? हिन्दी भाषा लेख्न र बोल्न आउँछ ? जागिर पाएमा नजराना कति चढाउनु हुन्छ ? तराइमा गएर काम गर्ने बिचार छ की छैन? दुतावासको सिफारिस छ ?

अवाक भै कुनैको पनि नतिजा प्रकाशित गरेको हेर्न गइन र म जस्तो नेपालीको लागि थिएन त्यो पद ।

त्यसैले अर्को हप्ता हिजो दिएको अन्तर्वार्तामा सफल भै साउदीमा काम गर्न जांदैछु । तपाइ पनि जाने हो की ?

मेरो नेपाल २०६९/०१/१२ www.nepalisaili.blogspot.com

लघुकथा
बर्तमान

दलहरूबिच संबिधान बनाउन को लागि तोकिएको समय २ वर्ष सकिन्छ । पटक पटक गरि अर्को २ वर्ष थपिन्छ । शान्ति सुब्यवस्था खल्बलिन थाल्छ , अराजकता ब्याप्त हुन्छ , जाती जाती बिच् द्वन्द चर्किन थाल्छ , क्षेत्रियता र संघियता को लागि चर्को नारा लाग्न थाल्छ । यस्तै किसिमले देशमा राजनितिक अस्थिरता भैरहेको हुँदा संबिधान बनाउने समय घर्किंदै गैरहेको थियो । अझै दलहरू बिच संबिधान निर्माणमा खासै चासो दिएको देखिएको थिएन ।झनै संबिधानको लागि सत्ताको बार्गेनिङ गर्न थालेका थिए । जनताहरू राजनितिक दल र नेताहरूको बोलिचाली देखेर आजित हुन्छन् । जेष्ठ १४ गते पछि के हुन्छ बनेर जनतामा भय निराशा डरको भुमरी मडारी रहेको हुन्छ ।

चिन्ताग्रस्त भै म एक टेलिभिजन बाट आयोजित वार्तालाप कार्यक्रम् मा उपस्थित हुन पुग्दछु । म जस्तै थुप्रै दलका कर्यकर्ताले भरिएको जमात होकि भन्ने लाग्यो मलाई त्यो वार्तलाप । सबैको प्रश्नको उत्तर आशिन नेताहरूले मानौ रेडिमेड ( बनावटि) प्रश्नको उत्तर जसरी फटाफट हौसिएर दिइरहेका थिए । मैले आफ्नो हात माथी ऊठाए, मलाइ बोल्ने अनुमति दिइयो । मैले सोधे, नेता ज्यु ! संबिधान बन्छ की बन्दैन? नबने जेष्ठ १४ गते पछि के हुन्छ ?

नेता ज्यू को उत्तर यस्तो थियो , किन आत्तिनु हुन्छ जेष्ठ १४ गते पछि जेष्ठ १५ आउँछ । संबिधान नबने जहिले हाम्रो दलको नेत्रित्वमा सरकार हुन्छ त्यहिले बन्छ ।

म भने मैले दुई कक्षामा पढेको महिना गते र बार बारे बिर्सें छू की भन्दै आफैलाई मनमनै गाली गर्दै आफ्नो गन्तब्य तीर लागे ।

मेरो नेपाल
२०६९/०१/२६
www.nepalisaili.blospot.com

Postraj Chapagain

छन्द परिचय ( छन्द सिक्न चाहनेहरूका लागि मात्र ....! खास गरी हालसालै निर्माण गरिएका नया-नयाँ छन्दहरू....!!)

छन्द-छन्दमा वर्णहरूलाई ह्रस्व (l) र दीर्घ (S) गरी दुई वर्गमा विभाजन गरिएको हुन्छ ...(l) लाई लघु भनिछ भने (S) लाई गुरु भनिछ, जस्तै -क. ह्रस्व वर्णहरु - अ इ उ ऋ स्वर र तिनीहरुसँग जोडिएका सबै क कि कु कृ व्यन्जनहरूख. दीर्घ वर्णहरू - आ ई ऊ ए ऐ ओ औ अम् अ: स्वर र तिनीहरूसँग जोडिएर आउने का की कू के कै को कौ कम् क: आदिग. संयुक्त व्यन्जन प्रयोग भएका शब्दहरू उच्चारण गर्दा यदि अघिल्ला वर्णले पछिल्ला आधा व्यन्जनलाई तान्यो भने त्यो अघोल्लो वर्ण ह्रस्व भए पनि दीर्घ नै हुन्छ ....जस्तै -शब्द उच्चारण दीर्घ वर्णअम्बा अम् +बा अदिन्छ दिन् +छ किलुप्त लुप् + त लु

घ. संयुक्त व्यन्जनको प्रयोग भएका शब्दमा पनि उच्चारण गर्दा यदि अघिल्लो वर्णले पछिलो आधा व्यन्जनलाई तान्न सकेन भने चाहिं त्यो वर्ण दीर्घ नभएर ह्रस्व नै हुन्छ .....जस्तै

शब्द उच्चारण ह्रस्व हुनेगन्यो ग + न्यो गबल्यो ब + ल्यो बउज्यालो उ + ज्यालो उ

ङ. "अन्याय" जस्ता शब्दको उच्चारणमा न थप भएका कारण दीर्घ नै मानिन्छनघ. पाउका अन्त्यमा ह्रस्व दीर्घ जे भए पनि हुन्छ .....जस्तै - अनि उही

छन्दमा आठवटा गणहरू हुन्छन...तिनै गणका आधारमा सम्पूर्ण छन्दको निर्माण हुने गर्दछ, छन्दका बारेमा पिंगलले रचना गरेको सजिलो सूत्र छ ...त्यो हो - यमाताराजभानसलगाअर्थात् -सूत्र संकेत गण उदाहरण१. यमाता lSS या जमाना२. मातारा SSS म नेपाली३. ताराज SSl त आकाश४. राजभा SlS र भावना५. जभान lSl ज हजार६. भानस Sll भ आँगन७. नसल lll न कमल८. सलागा llS स छहरा९. ल l (लघु) - म१०. गा S (गुरु) - यो

अब यिनै सूत्र वा नियम भित्र तल मैले (हामीले ) निर्माण गरेका छन्दहरू पनि पर्छन ! दिइएका सूत्रहरू हेरी अब यहाँ आफैले पनि चाहेको छन्दमा आफ्ना कविता वा गजलहरू कोर्न सक्नु हुन्छ .... जस्तै -

राम्री बनेर हिड्छौ बसौली पसलमा !काँचो कबाब बिक्ने जमाना छ ऐले ...छन्द - वातूलSSl SlS SlS SlS Sत र र र गु( ७ अक्षरमा विश्राम )

बगैंचामा वसन्त थ्यो, कुरा काटे मयूरले लजायो लाज 'राज'को हटाए हात सुस्तरी...छन्द - कुस्तुम्बरीlSS SlS lSl SSS lSl S य र ज म ज गु ( ८ अक्षरमा विश्राम, ४ र १२ मा अर्ध विश्राम )

राम्रो के हो र हुन्छ कस्तो ? कुन रङको छ त्यो म कसरी व्याख्यान त्यस्को गरूँ लोलाईमै त्रिलोक जम्मै सयर गराउने नजर थ्यो, त्यस्मा थियो के नशा...छन्द - मेघनादानुलासिन्SSS SlS lSS lll lSl Sll lSS SlS SlS (८ र २० अक्षरमा विश्राम)

पारी छ तिन्को माया वारी परेको छ छायाँ बीचमा असारे खोला, गढ़तीरमै अल्झिएँ म...छन्द - हिमावती SSl SSS SSS lSS lSSत म म य य (७ अक्षरमा विश्राम)

म त राजको नि 'राज' हुँ म हजूर भा नि भन्दिन...छन्द - अभयाllS lSl SiSस ज र ( ५ मा विश्राम )

म त राजको नि 'राज' हुँ म हजूर भा नि भन्दिन...छन्द - अभयाllS lSl SiSस ज र ( ५ मा विश्राम )

जस्ले लास बोक्छु भन्थ्यो, उस्कै लास याँ छ आफ्नै लास बोक्छ मान्छे, जप्दै राम राम...छन्द - आमिक्षा SSS lSl SSS SSl S S म ज म त गु गु ( ८ अक्षरमा विश्राम )

यौटा 'राज' छोड्ने त्यो सर्पै थिएँ कि मेरै काँचुलीमा मेरै दाह भेटें...छन्द - चन्द्रभागा SSS lSS SSS lSS म य म य(६ अक्षरमा विश्राम )

आफ्नो देश भन्दै पुग्थ्यो किन कोही ?झ्याम्मै 'राज' धा'थ्यो रुप्से छहरामा...छन्द - मत्तकासिनी SSS lSS SSl lSS म य त स ( ६ अक्षरमा विश्राम )

नयनले शीत देख्यो चमक अर्थियो...पयरले टिप्न खोज्यो झमक अर्थियो...छन्द - झमक lll SSl SSl llS lS (८ अक्षरमा विश्राम, ४ अक्षरमा अर्ध विश्राम )

शिलाको जवानी काँचै हरायो...जवानी थुनेको साँचै हरायो...छन्द - विपन्चीlSS lSS SSl SSय य त गु.गु.(६ मा विश्राम, ३ र ८ मा अर्ध विश्राम )

नउठाइ लौरी कुनै बाघ टेर्ला ?सजिलै नभाग्ने भयो राजनीति...छन्द - भुजंगाननllS lSS lSS lSSस य य य (६ अक्षरमा विश्राम,३ र ९ मा अर्ध विश्राम )

नियतीको मारमा छु...म दुखेको प्यारमा छु..छन्द -तिलपर्णीllS SSl SS(४ अक्षरमा विश्राम )

खोजेको थें सानो आभास मेरै आकृतीमा...भेटें मैले मेरो आकाश मेरै आकृतीमा...छन्द - काल्चीमिस्रीSSS SSS SSS SSl SSम म म त गु.गु.(४-४ अक्षरमा विश्राम)

वसन्त मास थ्यो...हुरी बतास थ्यो...छन्द - सवर्तिकाlSl SlS(२ अक्षरमा विश्राम )

उनी थिन् त्याँ ...बित्यो छिन् त्याँ...छन्द - अवाक्पुष्पीlSS S(२ अक्षरमा विश्राम )

दिलमा झिलिक्क त्यो उनको पुकार थ्यो...बिजुली थिएन त्याँ ! हँसिलो मुहार थ्यो...छन्द - अभिसारिकाllS lSl Sll SlS lS(७ अक्षरमा विश्राम)

हुन्छ भने पास हौ छुन्छु बरीलै...हुन्न भने दूर हौ रुन्छु बरीलै...छन्द - मुचुङ्गाSll SSl SSl lSSभ त त य(७ अक्षरमा विश्राम)

छन्द - जवाकस्तूरीlSS SSl SSS S(५ अक्षरमा विश्राम )सलाई आफैं बनाएँ मैले...मलाई आफैं जलाएँ मैले...

छन्द - मधुरसाlll Sll lSl lSl Sन भ ज ज गु(४-४ अक्षरमा विश्राम)नयनमा नजर थ्यो अरु के भनौं...अधरमा असर थ्यो अरु के भनौं...

छन्द - सीमन्तिनीSSl SSS SlS Sत म र गु(५ अक्षरमा विश्राम)आमा पकाए बोक्सी बनाई...बाँटेर खाए बोक्सी बनाई...

छन्द - जानकीSlS lSS SlS lSS( ३ र ९ मा अर्ध विश्राम र ६ मा विश्राम )राजको जवानी राजमा नि राख्नेराजले छकाई लाटलूट पारे...

छन्द - शमाश्रीlll lll SSl lSS lSS( ८ अक्षरमा विश्राम )नयन छिन पखालें दिल टाँसेर फोटो...अनि मुसुमुसु हाँसें दिल टाँसेर फोटो...

छन्द - यार्सागुम्बाSSS SlS lSS SSS lSl S(८ अक्षरमा विश्राम )बाजी यस्तो कमाल थ्यो, यार्सागुम्बा थियो जहाँ...जित्ने कस्ले सवाल थ्यो, यार्सागुम्बा थियो जहाँ...

छन्द - विन्देश्वरीlSS SSS SSl SSS SSS S( आठ अक्षरमा विश्राम)उनी देख्दा दोबाटोमै ढलेको थें झन्डैझन्डै...बिहोशीमै माया गर्छु भनेको थें झन्डैझन्डै...

छन्द - राजllS lSS llS lSS(६ अक्षरमा विश्राम)अभिशाप जस्तो सपना छ यौटै...बरबाद भा'को घटना छ यौटै...

अब यी छन्दहरू मध्ये कुनै एक चुनी लेख्न सुरु गर्नुस् त ......पहिला यौटा लेखेर हेर्नुस् अनि म अगाडि अरु कुराहरू पनि क्रमश गर्दै गर्दै जाने छु ......( यो यहाँलाई गृहकार्य )

मुक्तक

गज़ल

यो धर्तिमा यौटै मात्र ,नाता हुन् मेरा बा
मेरो जीवनको अमुल्य ,दाता हुन् मेरा बा
-
शताब्दी नै भोगिसके अनेकौ छ अनुभब
ईतिहासको जिउदो ,पाता हुन् मेरा बा
-
के सकौला खै तिर्न म ,हेरन ममता
आफू रुँझ्दै मलाई ओत्ने ,छाता हुन् मेरा बा
-
उनीसँगको समिप्यता ,सक्दिन म तोड्न
जिन्दगीको परिधिमा ,हाता हुन् मेरा बा
-
©
स्याङ्जाली रमेश
मरुभुमीको छाती बाट

PAGES

मुक्तक

मुक्तक

गज़ल

मुक्तक

मुक्तक

नेपाली गीतहरु

नेपाली गीतहरु