जानकारी

Bipul Sijapati

• रदिफ
  
  रदिफ गजलमा दोहरिने शब्द या शब्द लहर हो । शब्द लहर भन्नाले केही गजलहरुमा दुई, तीन, चार या सो भन्दा माथि सङख्याका शब्द सम्मको रदिफ प्रयोग गरिएको पाइएको छ ।
  
  रदिफ मतलामा दुई पटक मिसराको अन्तमा र अन्य सेरहरुमा मिसराको अन्तमा एक पटक प्रयोगमा आउँछ । मतला या सेरमा प्रयुक्त भए पनि रदिफको आचरण या स्थिति स्थिर हुन्छ र यसमा कुनै फेरबदल आउँदैन । गजलको नियमानुसार रदिफलाई फेरबदल गर्न वजिर्त गरिएको छ । रदिफको रुपमा मतलामा प्रयुक्त रदिफ नै हरेक मिसरामा रुप नफेरिएर दोहरिने गर्दछ ।
  
  रदिफको गौण शक्ति के हो भने यसले मिसरामा काफियासँग मिलेर सेरलाई पूर्णता दिन्छ र सेरका भावसँगै रदिफ पनि मिलेर अर्थ खुलाउँछ ।
  
  उदाहरणको लागि यहाँ रावतको एक गजल, रवी प्राञ्जलको एक गजल र बाबु त्रिपाठीको एक गजल लिएको छु ।
  
  रावतको गजलको रदिफ हेरौं ।.......

gazal

गज़ल 

Ramesh Aryal

सुख दु:ख के रैछ त ?जान्नुपर्छ साथि अब
खुशी भर्ने जे हो उही तान्नुपर्छ साथि अब

कति बस्ने रुँदै मात्र खुसाएर कैले काही
हाँस्ने रीत संसारको धान्नुपर्छ साथि अब

हाँसो आँशु दुई पाटा यता ढल्छ कैले उता
आफ्नै भाग सर्बश्रेय मान्नपर्छ साथि अब

बियोगको पिंडा बल्झीं च्वाँस्स मुटु घोँच्दा कैले
छुट्नलाई मेल भा'थ्यो ठान्नुपर्छ साथी अब

कैलेकाही ठेसलाग्दा दुँख्ने मन आफ्नै त हो
जसो तसो धैर्यताले बाध्नुपर्छ साथी अब

मुक्तक

Ramesh Aryal

जब हर शोषक माथि हमला हुनेछ
अनि सबै अन्याएको फैसला हुनेछ
यति बेर सम्पतिमा रजायौ देशकै
अब तिम्रो त्यो घरमै घोटला हुनेछ

मुक्तक

by Ramesh Prasad Aryal
फेसबुकमै प्रेम प्रस्ताब बढाउछन् कोहि फेरी 
च्याट गरेर दिन रात सताउछन् कोहि फेरी 

सुन चादी अब सस्तो नहोस भन्छु कैले पनि 
बिदेशमै फोन गरेर हटाउछन् कोहि फेरी 

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal

कोहि भन्छ यो गाउमा धेरै थोकको अभाब छ
कसम् सुन्छु झुटो भए यी गीताको किताब छ

बिहे गर्दा जुँन भन्दा राम्री मेरी प्रिया भन्थे
पिए पछी राम्री छैनस् श्रीमानको जवाफ छ

पिरतिको परिभाषा तपाई नै दिनुहोस !
यौटा हातमा गुलाव त अर्को हातमा सराब छ

चोकचोक् बाट भट्टीहरु हटाईनु पर्छ अब
रक्सीले नै कयौ यहाँ घरबारमा तनाब छ

स्वागत् गर्थे सरकारलाई मेरो दैलो टेकीदिँऊन्
यो घर धान देश् चलाउछु मेरो यौटै प्रस्ताब छ

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

बर्बादी झैँ यो नशाको लगाब कैले काही
छुट्टै मजा केहि प्याला सराब कैले काही
क्षण भरमै यादहरु नासिऊन र पो
लिन्छु नशा जब हुन्छ तनाब कैले काही
जून तारा धर्ती आकाश खासै नौलो हैन
पीडा हुन्छ जब तिम्रो अभाब कैले काही
जिन्दगीको परिभाषा फुल भन्छन् कोहि
पथ्थर देख्छु मन दुख्दा गुलाव कैले काही
''प्रसादै'' थ्यो रक्सि र पो पिएँ अलिकति
फर्कौछन बेबारिसे जवाफ कैले काही

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

कोहि भन्छ यो गाउमा धेरै थोकको अभाब छ 

कसम् भन्छ झुटो भए यी गीताको किताब छ 

पिरतिको परिभाषा तपाई नै दिनुहोस 

यौटा हातमा गुलाव छ अर्को हातमा सराब छ 

चोकचोक् बाट भट्टीहरु हटाईनु पर्छ अब

रक्सीले नै धेरै यहाँ घरबारमा तनाब  छ

बिहे गर्दा जुँन भन्दा राम्री मेरी प्रिया भन्थे

पिए पछी राम्री छैनस् श्रीमानको जवाफ छ 

मेरो दैलो टेकुँन न सरकारले स्वागत् गर्थे

देश् चलाउछु मेरो घर धान भन्ने प्रस्ताब छ

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

जिन्दगीलाई समयले फकाएरै छाड्ने भयो 

फेरी अर्को नयाँ बर्ष बोलाएरै छाड्ने भयो 

कति टालौ पुरानो घर घाम पानि परे उस्तै 

नयाँ पात्रो थोत्रो भित्तो रंगाएरै छाड्ने भयो 

जिन्दगीका पल सबै स्वणिर्म झैँ लाग्नु पर्ने 

पोहोर खुसि एेले भने रुवाएरै छाड्ने भयो 

बालापन खोज्छु कैले फेरी चित्त नबुझे झैँ 

यो घडीले आफुसंगै दौडाएरै छाड्ने भयो 

कुर्दैछु म आखिर किन नफर्किने समयलाई

अर्को बर्ष फेरी बुढो बनाएरै छाड्ने भयो 

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

हरदम काल्पनिक शिकार भएको छू 
कैले काही वास्तविक शिकार भएको छू 

जागिर हो की जन्जिर यो छुट्टाउनै गाह्रो
भनौ घर व्यबहारिक शिकार भएको छू 

लक्षहरू चिहाईरहेछन् बाँचिरहेछु त्यसैले 
कैले उही अलौकिक शिकार भएको छू 

यो समाजमा लौ हेर्नुस कतिथरी मान्छे 
भो बोल्दिन सामाजिक शिकार भएको छू 

अझै कति समयले तड्पाईरहन्छ होला 
समयकै मानसिक शिकार भएको छू

मुक्तक

Ramesh Prasad Aryal 

आज फेरी प्रेमको प्रस्ताब आएको छ 

स्विकार गर भन्ने जवाफ आएको छ 

छाक टार्ने केहि मुट्टी चामल खोजिरहेछु

उपहारमा लौ हेर्नुहोस् गुलाव आएको छ