जानकारी

Bipul Sijapati

• रदिफ
  
  रदिफ गजलमा दोहरिने शब्द या शब्द लहर हो । शब्द लहर भन्नाले केही गजलहरुमा दुई, तीन, चार या सो भन्दा माथि सङख्याका शब्द सम्मको रदिफ प्रयोग गरिएको पाइएको छ ।
  
  रदिफ मतलामा दुई पटक मिसराको अन्तमा र अन्य सेरहरुमा मिसराको अन्तमा एक पटक प्रयोगमा आउँछ । मतला या सेरमा प्रयुक्त भए पनि रदिफको आचरण या स्थिति स्थिर हुन्छ र यसमा कुनै फेरबदल आउँदैन । गजलको नियमानुसार रदिफलाई फेरबदल गर्न वजिर्त गरिएको छ । रदिफको रुपमा मतलामा प्रयुक्त रदिफ नै हरेक मिसरामा रुप नफेरिएर दोहरिने गर्दछ ।
  
  रदिफको गौण शक्ति के हो भने यसले मिसरामा काफियासँग मिलेर सेरलाई पूर्णता दिन्छ र सेरका भावसँगै रदिफ पनि मिलेर अर्थ खुलाउँछ ।
  
  उदाहरणको लागि यहाँ रावतको एक गजल, रवी प्राञ्जलको एक गजल र बाबु त्रिपाठीको एक गजल लिएको छु ।
  
  रावतको गजलको रदिफ हेरौं ।.......

gazal

गज़ल 

Ramesh Aryal

सुख दु:ख के रैछ त ?जान्नुपर्छ साथि अब
खुशी भर्ने जे हो उही तान्नुपर्छ साथि अब

कति बस्ने रुँदै मात्र खुसाएर कैले काही
हाँस्ने रीत संसारको धान्नुपर्छ साथि अब

हाँसो आँशु दुई पाटा यता ढल्छ कैले उता
आफ्नै भाग सर्बश्रेय मान्नपर्छ साथि अब

बियोगको पिंडा बल्झीं च्वाँस्स मुटु घोँच्दा कैले
छुट्नलाई मेल भा'थ्यो ठान्नुपर्छ साथी अब

कैलेकाही ठेसलाग्दा दुँख्ने मन आफ्नै त हो
जसो तसो धैर्यताले बाध्नुपर्छ साथी अब

मुक्तक

Ramesh Aryal

जब हर शोषक माथि हमला हुनेछ
अनि सबै अन्याएको फैसला हुनेछ
यति बेर सम्पतिमा रजायौ देशकै
अब तिम्रो त्यो घरमै घोटला हुनेछ

मुक्तक

by Ramesh Prasad Aryal
फेसबुकमै प्रेम प्रस्ताब बढाउछन् कोहि फेरी 
च्याट गरेर दिन रात सताउछन् कोहि फेरी 

सुन चादी अब सस्तो नहोस भन्छु कैले पनि 
बिदेशमै फोन गरेर हटाउछन् कोहि फेरी 

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal

कोहि भन्छ यो गाउमा धेरै थोकको अभाब छ
कसम् सुन्छु झुटो भए यी गीताको किताब छ

बिहे गर्दा जुँन भन्दा राम्री मेरी प्रिया भन्थे
पिए पछी राम्री छैनस् श्रीमानको जवाफ छ

पिरतिको परिभाषा तपाई नै दिनुहोस !
यौटा हातमा गुलाव त अर्को हातमा सराब छ

चोकचोक् बाट भट्टीहरु हटाईनु पर्छ अब
रक्सीले नै कयौ यहाँ घरबारमा तनाब छ

स्वागत् गर्थे सरकारलाई मेरो दैलो टेकीदिँऊन्
यो घर धान देश् चलाउछु मेरो यौटै प्रस्ताब छ

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

बर्बादी झैँ यो नशाको लगाब कैले काही
छुट्टै मजा केहि प्याला सराब कैले काही
क्षण भरमै यादहरु नासिऊन र पो
लिन्छु नशा जब हुन्छ तनाब कैले काही
जून तारा धर्ती आकाश खासै नौलो हैन
पीडा हुन्छ जब तिम्रो अभाब कैले काही
जिन्दगीको परिभाषा फुल भन्छन् कोहि
पथ्थर देख्छु मन दुख्दा गुलाव कैले काही
''प्रसादै'' थ्यो रक्सि र पो पिएँ अलिकति
फर्कौछन बेबारिसे जवाफ कैले काही

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

कोहि भन्छ यो गाउमा धेरै थोकको अभाब छ 

कसम् भन्छ झुटो भए यी गीताको किताब छ 

पिरतिको परिभाषा तपाई नै दिनुहोस 

यौटा हातमा गुलाव छ अर्को हातमा सराब छ 

चोकचोक् बाट भट्टीहरु हटाईनु पर्छ अब

रक्सीले नै धेरै यहाँ घरबारमा तनाब  छ

बिहे गर्दा जुँन भन्दा राम्री मेरी प्रिया भन्थे

पिए पछी राम्री छैनस् श्रीमानको जवाफ छ 

मेरो दैलो टेकुँन न सरकारले स्वागत् गर्थे

देश् चलाउछु मेरो घर धान भन्ने प्रस्ताब छ

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

जिन्दगीलाई समयले फकाएरै छाड्ने भयो 

फेरी अर्को नयाँ बर्ष बोलाएरै छाड्ने भयो 

कति टालौ पुरानो घर घाम पानि परे उस्तै 

नयाँ पात्रो थोत्रो भित्तो रंगाएरै छाड्ने भयो 

जिन्दगीका पल सबै स्वणिर्म झैँ लाग्नु पर्ने 

पोहोर खुसि एेले भने रुवाएरै छाड्ने भयो 

बालापन खोज्छु कैले फेरी चित्त नबुझे झैँ 

यो घडीले आफुसंगै दौडाएरै छाड्ने भयो 

कुर्दैछु म आखिर किन नफर्किने समयलाई

अर्को बर्ष फेरी बुढो बनाएरै छाड्ने भयो 

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 

हरदम काल्पनिक शिकार भएको छू 
कैले काही वास्तविक शिकार भएको छू 

जागिर हो की जन्जिर यो छुट्टाउनै गाह्रो
भनौ घर व्यबहारिक शिकार भएको छू 

लक्षहरू चिहाईरहेछन् बाँचिरहेछु त्यसैले 
कैले उही अलौकिक शिकार भएको छू 

यो समाजमा लौ हेर्नुस कतिथरी मान्छे 
भो बोल्दिन सामाजिक शिकार भएको छू 

अझै कति समयले तड्पाईरहन्छ होला 
समयकै मानसिक शिकार भएको छू

मुक्तक

Ramesh Prasad Aryal 

आज फेरी प्रेमको प्रस्ताब आएको छ 

स्विकार गर भन्ने जवाफ आएको छ 

छाक टार्ने केहि मुट्टी चामल खोजिरहेछु

उपहारमा लौ हेर्नुहोस् गुलाव आएको छ 

मुक्तक

Ramesh Prasad Aryal 

लौ हेर्नुहोस् ढुंगासँग प्रार्थना गरिरहेछु
अचम्म छ आफ्नो आफै कामना गरिरहेछु
कस्ले बनायो यो मन्दिर यादै भएन
मुर्तिसंग केहि पाउने चाहना गरिरहेछु

गज़ल

गज़ल 

Ramesh Prasad Aryal

मायाको मलाई दर्शक बनायौ
त्यसैले गज़ल लेखक बनायौ 

फुलेछ धरती मग्मग बसाई
त्यही फूल झरेंको नाटक बनायौ 

हाँसरै जिउने हो मेरो चाहना 
लौ बाँच्ने प्रयास अथक बनायौ 

चुडेर हाँसोनै आसुँ पो भिराई
प्रेमको कहानी ब्यापक बनायौ

म देखिरहेछु अभाब ति नयनमा
खै एक्लै जीवन रोंचक बनायौ
☺रमेश ☻

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal 
यो जिन्दगि समयकै सुर्वाल हुदैछ
प्राण पो त कठै बरा बेहाल हुदैछ

खुसि हुदै कुनै बेला उपहार लिएँ
आँशु पुछ्ने आज उही रुमाल हुदैछ

अनगिन्ति सीमारेखा कसोगरी तोड्नु
तिम्रो मैदान् मेरो निम्ति पर्खाल हुदैछ

म लुटिदा देख्नेहरु नबस्ने रे साँची
के काम् भो र सुन्नेहरुकै संजाल हुदैछ

पीडा माथि चोट पर्दा संम्हालिनै गाह्रो
हाँसो पनि हिजो आज कंगाल हुदैछ

मुक्तक

Ramesh Prasad Aryal 
सकेसम्म म बिर्सिने प्रयास गर्ने छौ
सँम्झे पनि फेरी भुल्ने अभ्यास  गर्ने छौ
पोल्छ मुटु कुनै दिन अतितको यादले
तब मेरो रातदिन तलास  गर्ने छौ

गज़ल

    गज़ल  by

      Ramesh Prasad Aryal

नेपालिको भन्विस्य अनिस्चित हुने भयो
छरछिमेकी शत्रुहरूकै मात्र हित हुने भयो
         
शहिदको शालिक'नी दोबाटोमा फुटिसकेछ
बिडम्बना अब को नै सुंरक्षीत हुने भयो
       
यी नेताको अझै विश्वाश तपाईहरू पर्नुहुन्छ ?
कति कुर्दा संबिधान न लिखित हुने भयो

आगनमा निस्किन'नी सोच्नु पर्थ्योँ कयौ पटक
अब झनै जन जीवन् भयभित हुने भयो
        @Ramesh Aryal

गज़ल

by  Ramesh Prasad Aryal 

तिम्रै मात्र प्रतिक्षाले अब जुनी जाने भयो 

पक्का हो यो तिमीलाई पक्कै पराई ठाने भयो 

-

भोक प्यास यो मनको चैन सबै हर्ने तिमी 

सँम्झ गर्न बाकि भए यो ज्यान आफ्नै माने भयो

-

घायल छु म मिठा मिठा पलहरु सम्हाल्दैमा 

अझै सिथिल पार्छौ भने सँम्झनाले हाने भयो 

-

मन परेको फूल टिप्दा ओईलियो त के गरुँ म

तिम्ले फूल सदाबहार सुवासिलो छाने भयो

गज़ल

    by    Ramesh Prasad Aryal

चमत्कारी विज्ञानलाई  बनाउछ मान्छे
फेरी उही बिज्ञानले सताउछ मान्छे

ढुङ्गा झर्छ हावा उड्छ पानि बग्छ किन
सबै चासो समाधान गराउछ मान्छे

युँग हो यो शास्त्र भन्थ्योँ शताब्दि भो एले
लौ हेर्नुस समयालाई नचाउछ मान्छे

आकाश हेर्दै टोलाउथ्योँ चँन्द्रमा मै टेक्यो
तारा छुने फेरी रहर चलाउछ मान्छे

रातो रंग लुगाफाटो देख्दा के हो भन्ने
रंगीचंगी आज लुगा लगाउछ मान्छे

-----अर्जुनचौपारी ४
हाल-मरुभूमिको छाती बाट

मुक्तक

by   Ramesh Prasad Aryal
मलाई दुख्दा उनै उता ठेस लागि लडे जस्तो 
साँच्चै हो कि मेरा सारा गज़लहरु पढे जस्तो 
पैले पैले चासै थिएन आज निकै सोधी खोजि 
शंका लाग्छ हिजैदेखि अल्ली माया बढे जस्तो

'गज़ल'पार्ने छू म चौधै गते

BY     Ramesh Prasad Aryal

माया जालमा कसैलाई पार्ने छू म चौधै गते

पिरतीले जिन्दगीलाई बार्ने छु म चौधै गते

-

धरै नै छन् माया गरी दोधारमा पार्नेहरू

प्रेम् प्रस्ताब आफै अघि सार्ने छू म चौधै गते

-

बुझेपछी माया प्रेम बदलियो सोच बिचार

पैलो चोटी उन्को सामु हार्नेछू म चौधै गते

-

एक्लै नै भो रमेशे त भन्नेहरू हेर्नुहोला

हात् समाई आधिखोला तार्ने छू म चौधै गते

-,

रमेश प्रसाद अर्याल स्याङ्गजालि रमेश)

अर्जुनचौपारी ४

हाल-मरुभूमिको छाती बाट

gazal लौ है आयो प्रेम् दिवस

→→→→गज़ल मै शुभकामना←←←←

 By   Ramesh Prasad Aryal

लौ है आयो प्रेम् दिवस प्रेम् प्रस्ताब् राख्दै गर्नु
सफल होस् प्रेम् भन्दै देवी देउता भाक्दै गर्नु

जोडीहरू कयौँ खुशी काहीँ कतै खट्पट् पनि
लंका जल्छ त्यो शँकाले रिस राग फ्याक्दै गर्नु

ईच्छा नै हो सफलता सङर्शमा उत्रेपछि
एक्लो यात्रा पुर्ती गर्न कसैको हात् माग्दै गर्नु

तिम्ले ढोग्ने देउता जस्तै बिस्वाश् गर पिरतीलाई
प्रेम त यो जिन्दगीको ''प्रसाद'' हो चाख्दै गर्नु

मुक्तक

आजै उनलाई फोन गरी संम्झाउनु छ भ्यालेन्टाईन
उनीसंगै चौध गते मनाउनु छ भ्यालेन्टाईन
गुलाब नै साँची राखी बाचा कसम् खाईनेछ
जिन्दगीकै यादगार बनाउनु छ भ्यालेन्टाईन

गज़ल

                                                                           Ramesh Prasad Aryal

गज़ल

Ramesh Prasad Aryal

तिमी पाएँ चाहन्छौ के ? पुर्याउन सक्छु अब

साँचो माया संसारलाई देखाउन सक्छु अब 

-

ढुङ्गा पनि पानीसंग गल्नै पर्छ एकदिन

मुर्तिहरु तपस्याले ब्युताउन सक्छु अब 

-

सदाबहार जिन्दगीलाई उजाड भन्ने भेटेदेखि

फूलै फूल बाटो भरी सजाउन सक्छु अब 

-

जुँन तारा आखा तर्लान् फुलहरु कानेखुसी

अधेरिलाई त्यो रुपले तर्साउन सक्छु अब

-'

प्रसाद्'बिना मदिरमा जानु को के अर्थ भो र ?

भन्छौ घरै भगवान बोलाउन सक्छु अब

 रमेश 

मरुभूमिको छाती बाट 

मुक्तक

Ramesh Prasad Aryal
हिजो पक्कै भोलि ईतिहास हुनेछ 
हेरन बर्तमान अबकास हुनेछ
एकाएक कर्तुत देखिदैछ अब 
अब पक्कै पापीको सर्बनास हुनेछ

गज़ल by

Ramesh Aryal

फुर्सद् हो या हतारमा छाती भरी देश दुख्छ
प्रदेशीको मुहारमा छाति भरि देश दुख्छ

आफ्नै पाखा पखेरिले कुर्दै होला रात दिन
म रहे'नी बजारमा छाति भरि देश दुख्छ

म जन्मेको मातृभूमि नचाहेरै छाड्नु पर्यो
के लेख्यो खै निधारमा छाति भरि देश दुख्छ

देश हाँसे गर्ब गर्छु बिस्वसामु गोर्खाली भै
यस्तै सोच बिचारमा छाती भारी देश दुख्छ

भन्न सक्छन् भन्नेहरु बिर्स्यो देश रमेशले
जहा रहु संसारमा छाति भरि देश दुख्छ
..
रमेश अर्याल(स्याङ्जालि रमेश)

गज़ल

गज़ल 

Ramesh Aryal

सुख दु:ख के रैछ त ?जान्नुपर्छ साथि अब
खुशी भर्ने जे हो उही तान्नुपर्छ साथि अब

कति बस्ने रुँदै मात्र खुसाएर कैले काही
हाँस्ने रीत संसारको धान्नुपर्छ साथि अब

हाँसो आँशु दुई पाटा यता ढल्छ कैले उता
आफ्नै भाग सर्बश्रेय मान्नपर्छ साथि अब

बियोगको पिंडा बल्झीं च्वाँस्स मुटु घोँच्दा कैले
छुट्नलाई मेल भा'थ्यो ठान्नुपर्छ साथी अब

कैलेकाही ठेसलाग्दा दुँख्ने मन आफ्नै त हो
जसो तसो धैर्यताले बाध्नुपर्छ साथी अब

गज़ल

गज़ल 

Ramesh Aryal

पैसा खोज्दा मान्छे मान्छे हानाहान हुन्छ अचेल
आफै मात्र अघि बढ्न तानातान हुन्छ अचेल

आफू बाँच्न पाए भैगो अरुको त के को चासो
मानबता खल्लो पार्ने पहीचान हुन्छ अचेल

खानु पिउनु बिष भा'छ नखाएरै बाँच्ने को त ?
हावामा नी मिसावट जानाजान हुन्छ अचेल

दोषीलाई खै त आज कठ्घरामा उभ्याएको ?
उसैको नै सम्मान माथी अभिमान हुन्छ अचेल

शुभ कामको सुरुवात आफै बाट गर्ने को त ?
गर्नेलाई थोपरी दोष भनाभन हुन्छ अचेल

गज़ल

......गज़ल 

Ramesh Aryal

घाऊ किन हुनु पर्‍यो पिडा आफै चोट भा'छ
चोखो मनमा घात पर्दा नमेटिने खोट भा'छ

बाध्यतामै प्रबासियो बालुवामा जिन्दगी यो 
खडेरीमा पानि बिना सुकेजस्तो बोट भा'छ

ठाउ छैन खुशीलाई पोल्टो भर्दा दु:खले नै
भेटे खुशी थर्थराउने आज भोलि ओठ भा'छ

अन्न सड्यो नबोल्ने को बोल्दा पिठो बिकेर नै
आफ्नै नाउको प्रचार गर्ने एले यहाँ होड भा'छ

पानी छैन बत्ति छैन न त भेटे सुख शान्ति
काठमाण्डौको मेरो बस्ती दुर्गमको भोट भा'छ

(स्याङ्जालि रमेश)

मुक्तक

जनताको सेवामुखी सरकार होस र पो मजा
यी गरिब दुखि बाच्ने आधार होस र पो मजा
कि सुरक्षा दिनुपर्यो जनतालाई कि अधिकार
कि नेपालीका घरघरै हतियार होस र पो मजा